Gingivit nima?
Gingivit – bu tish go’shtining yallig’lanish kasalligi, shilliq qavatning og’rig’i, shishishi va qizarishi. «Gingivitis» so’zi lotincha «gingiva» – milk va «it» – yallig’lanish jarayoni so’zlaridan kelib chiqqan. Kasallik og’izda yomon parvarish qilish, tish go’shti shikastlanishi yoki boshqa sabablarga ko’ra hosil bo’lgan patogen mikroblar, bakteriyalar va zamburug’lar to’planganda paydo bo’ladi. Gingivit keng tarqalgan kasallik deb hisoblanadi, ammo u bolalik davrida va homilador ayollarda tana o’zgarishi va gormonal muvozanat tufayli tez-tez uchraydi. Kasallikning o’zi xavfli emas va davolanishi mumkin, ammo sog’lig’iga beparvo bo’lgan va davolanmagan taqdirda asoratlar paydo bo’lishi mumkin – parodontit, undan keyin tish yo’qolishi, periodontal infektsiyalash, oshqozon yarasi, nekrozlar va gematogen infektsiyalar.

Kasallikning shakllari
Kasallikning ikki shakli mavjud: surunkali va o’tkir. Surunkali shakl kattalarda bahorda, shuningdek qishda, vitaminlar etishmayotganida namoyon bo’ladi, natijada organizmning himoya funktsiyalari kamayadi. Bu qon ketishining kuchayishiga va milklaring og’rig’iga olib keladi. O’tkir shakl – bu milklarning shilliq qavatining shikastlanishi yoki kuyishi natijasi. Milklarning shikastlanish darajasiga ko’ra, ikki turi mavjud – umumiy va lokal gingivit. Umumiy – butun og’iz bo’shlig’ida tarqalishi bilan tavsiflanadi. Lokal esa – milklning ma’lum bir uchastkaga yoki faqat bitta yoki bir nechta tishlarga zarar etkazilishi bilan tavsiflanadi.
Gingivitning turlari: kataral, gipertrofik, atrofik, yarali-nekrotik.
- Kataral gingivit – milklar qizarishi, qon ketishi va shishishi ko’rinishida o’zini namoyon qiladi. Bunday holda, bemor qichima, yonish va achitishni his qiladi.
- Gipertrofik gingivit – periodontal g’uddacha o’sishi bilan tavsiflanadi. Kasallik homilador ayollar, o’spirinlarda endokrin kasalliklar bilan tez-tez uchraydi yoki qandli diabet fonida yuzaga keladi. Keyingi bosqichlarda qon ketishi paydo bo’ladi, yiring chiqadi, soxta cho’ntaklar hosil bo’ladi va chaynash paytida og’riq paydo bo’ladi. Milk binafsha rang bo’ladi, og’zida yomon xid paydo bo’ladi.
- Atrofik gingivit milk to’qimasining kamayishi va hajmi pasayishi bilan tavsiflanadi. Natijada, milk darajasi pasayadi va tish ildizi yalang’ochlanadi. Bu shunday noxush oqibatlarga olib keladi: sovuq yoki issiqqa og’riqli reaktsiya.
- Yarali-nekrotik gingivit – bu kasallikning eng qiyin bosqichi. Ushbu bosqich og’izda yaralar, isitma, limfa tugunlari shishishi, qattiq og’riq, og’izdan yomon xid kelish va umumiy darmonsizlik bilan kechadi.
Gingivit mustaqil kasallik va boshqa kasalliklarning alomati bo’lishi mumkinligini bilish muhimdir, masalan: parodontit yoki parodontoz kasalliklari.
Gingivitning sabablari
Kasallikning sabablarini taxminan tashqi va ichkiga ajratish mumkin.
Gingivitning ichki sabablariga ovqat hazm qilish tizimi kasalliklari, organizmning himoya funktsiyalarining pasayishi, umumiy va mahalliy immunitet darajasining pasayishi, endokrin kasalliklar, vitaminlar etishmasligi, ortopedik anomaliyalar (chaynash tishtishlam patologiyasi, tish o’sish).
Gingivitning tashqi sabablari fizik, kimyoviy, biologik va tibbiy kabi salbiy omillarning ta’sirini o’z ichiga oladi. Jismoniy omillar: nurlanish, shikastlanish, kuyish. Kimyoviy omillar: milkning agressiv moddalar bilan aloqasi, bu kuyish va to’qimalarning shikastlanishiga olib keladi. Biologik ta’sir: infektsiyalar, viruslar, zamburuglar tufayli yuzaga keladigan infektsiyalari. Tibbiy omillar: yon ta’sirga ega bo’lgan dorilar, shu bilan shilliq qavatning holatiga ta’sir qiladigan, bu esa milkning yallig’lanishini (og’iz kontratseptivlari) yanada oshiradi. Blyashka va toshlar, muvaffaqiyatsiz ortopedik davolanish yoki noto’g’ri o’rnatilgan plomba/qoplama tish tufayli milklar yallig’lanishi juda ko’p paydo bo’ladi.
Gingivitning sabablari yoki xavf omillari:
Chekish, immunitet tanqisligi, nosog’lom parhez, og’izni yomon parvarish qilish, tish toshlari, qandli diabet, asab kasalliklari va depressiya, sil kasalligi, OITS, angina, o’tkir nafas yo’llari infektsiyalari, homiladorlik, 3 yoshdan 7 yoshgacha, nafas olish etishmovchiligi (og’iz orqali nafas olish), muammoli tojlar yoki plombalar.
Gingivit alomatlari
Milklar qizarishi, shishishi, qon ketishi, og’izdan yomon hid paydo bo’lishi bilanoq, bu milklaring yallig’lanish jarayonining birinchi belgisidir. Agar ovqatlanish paytida siz milklarda noqulaylik va og’riqni his qilsangiz, g’uddachalar kattalashtirishi yoki aksincha, milklar yaqinidagi to’qimalar hajmining kamayishi bo’lsa, unda yallig’lanish kasalligi rivojlanib bormoqda. Bundan tashqari, gingivit o’z-o’zidan paydo bo’lishi yoki boshqa kasalliklarning alomati bo’lishi mumkin – stomatit, parodontit yoki notu’g’i tishlam.
